Anayasa’nın 125’inci maddesine göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Göreve iade edilen personelin geriye yönelik mali ve özlük hakları ile maddi kayıplarının da atıf yapılan Anayasa’nın 125’inci maddesi kapsamında tazmin edilmesi gerekir. Göreve iade edilen personelin banka promosyonundan yararlanamaması, ihraç işleminden kaynaklandığından ihraç işleminden kaynaklı maddi kayıplar kapsamında banka promosyonunun ödenmesi iptal karanın doğal bir sonucudur. İptal kararı ile birlikte eski hâlin iadesinin sağlanması bağlamında maddi kayıpların karşılanması gerekir. Bu husus Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin 2022/2510 Esas ve 2023/863 Kararı sayılı kararında aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir:
“Banka promosyon ödemeleri, Kanunda ilgililere ödenmesi gereken mali haklar kapsamında olmamakla birlikte, hukuka aykırılığı idarece kabul edilmiş bulunan kamu görevinden çıkarma işlemi olmasaydı davacının da diğer çalışanlar gibi banka promosyon ödemelerinden yararlanacağı açık olduğuna ve davacının durumunda bulunanların kamu görevinden çıkarılmaları nedeniyle herhangi bir tazminat talep edemeyeceklerine dair kanun hükmü Anayasa Mahkemesince iptal edildiğine göre davacının kamu görevinden uzakta kaldığı dönemde yapılan banka promosyon ödemelerinden hukuka aykırı olduğu idarece tespit edilmiş bulunan kamu görevinden çıkarma işlemi nedeniyle mahrum kaldığının ve bu nedenle söz konusu ödemelerin normalde yapılması gereken tarihlerden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.”
1.2.2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.” hükmü nedeniyle özlük ve mali haklar dışında maddi ve manevi zararlar talep edilememekteydi. Anayasa Mahkemesi 30.06.2022 tarihli, 2018/137 Esas ve 2022/86 Karar sayılı kararı ile 7075 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin göreve iade olunanların maddi ve manevi tazminat talep edemeyeceklerine dair hükmünü Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40’ıncı maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Böylece ihraç işleminden kaynaklı maddi ve manevi taleplerin istenmesi mümkün hâle gelmiştir.
Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra ağırlıklı olarak idare mahkemelerince görevine iade edilen personele banka promosyonunun ödenmesine karar verilmiştir. Ancak banka promosyonu hakkında bölge idare mahkemesi kararları arasında ihtilaf olması nedeniyle konu Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna intikal etmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13.03.2025 tarihli, 2025/6 Esas ve 2025/15 Karar sayılı kararı ile banka promosyonlarının idare tarafından ödenmemesi yönünde karar vermiştir:
“Bu düzenlemeler uyarınca, kamu görevlilerinin maaş ve özlük hakları, bankalar ile kamu görevlisinin çalıştığı kurum arasında yapılan protokoller çerçevesinde bankalar aracılığıyla ödenmektedir. Kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin ilgili bankada belirli bir süre kalması nedeniyle banka, bu paradan elde ettiği gelirin karşılığı olarak ilgili personele promosyon adı altında ödeme yapmaktadır. Diğer bir deyişle, kamu kurumları ile bankalar arasında belirli sürelerle imzalanan ve personel maaşlarının taraf bankaya yatırılması karşılığında maaşını bu bankadan alan personele, protokol süresince ilgili banka tarafından dönemler halinde belirli miktarda para ödenmesinin taahhüt edildiği protokollere istinaden gerçekleştirilen promosyon ödemelerinin kaynağını, ilgili kamu kurumu tarafından personelin aylık ve ücretlerinin belirli bir süre boyunca ilgili bankaya yatırılmış olması nedeniyle, bu paralardan ilgili bankanın elde ettiği nema oluşturmaktadır. Dolayısıyla kamu görevlilerine yapılan promosyon ödemeleri tamamen ilgili banka tarafından karşılanmaktadır.
Aykırılığa konu uyuşmazlıklarda ise, kamu görevinden çıkarıldıkları dönem içinde davacıların maaş almadığı, dolayısıyla ilgili banka hesabına yatırılan ve banka tarafından üzerinden gelir elde edilen ve personele dağıtılması gereken bir kazanç elde edilmediği görülmektedir. Davacıların yoksun kaldıklarını ileri sürdükleri promosyon ödemesinin, memurun özlük haklarını düzenleyen mevzuattan kaynaklı bir parasal hak da olmadığı dikkate alındığında, ilgili dönem içinde maaş almayanların promosyon ödemesine hak kazanmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır”
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun mezkûr kararına bakıldığında ret kararının gerekçesi olarak banka promosyonunun banka tarafından ödenmesi ve bunun mali ve özlük haklarının olmamasına dayanılmıştır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun kararından sonra idare mahkemeleri banka promosyonu taleplerini reddetmeye ve idare mahkemelerinin kabul kararları bölge idare mahkemelerince kaldırılmaya başlanmıştır.
Bu durumda göreve iade edilen personelin banka promosyonu konusunda ne yapması gerekir? Banka promosyonunu talep etmeyerek hukuka aykırı bu durumu sineye çekmek ilk seçenek olabilir. Özellikle banka promosyonundan dolayı karşı vekâlet ödeme ve banka promosyonunun miktarının azlığı durumları da göz önünde bulundurulduğunda bu mantıklı ve ekonomik bir çözüm olabilir. Ancak enflasyon farkı gibi diğer taleplerle birlikte dava açıldığında karşı vekâlet durumu kamufle edilebilir. Zira iptal davalarında her kalem için ayrı karşı vekâlet çıkmamakta genel olarak ret varsa bir karşı vekâlet çıkmaktadır. Bu durumda idari yargı süreci tamamlanarak konu hakkında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması gerekir. Bilindiği üzere iptal kararı ile birlikte idari işlem hukuk dünyasında meydana gelmemiş gibi eski hâlin iadesinin sağlanması gerekir. İhraç işlemi olmasaydı göreve iade edilen personel işine devam edecek ve banka promosyonlarından istifade edecekken idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle bundan mahrum kalmıştır. İptal kararı ile başvurucu görevine iade olduğuna göre, ihraç işlemi yokmuş gibi zararlarının karşılanması gerekir. Dolayısıyla göreve iade edilen personel haklı olduğu bir konuda ikinci seçenek olarak hakkını sonuna kadar arama yolunu tercih edebilir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13.03.2025 tarihli, 2025/6 Esas ve 2025/15 Karar sayılı kararına düşülen muhalefet şerhi de bireysel başvuru sonrasında hak ihlali yoluyla banka promosyonlarının ödenmesinin muhtemel olduğuna işaret etmektedir.
“Bu durumda, kamu görevinden çıkarılan davacıların mahkeme kararına ya da OHAL komisyon kararına istinaden kamu görevine iade edilmiş olmaları nedeniyle, hukuka aykırı bulunan işlemden doğan tüm zararların, Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca tazmini gerekmektedir.
Kamu görevinden çıkarma işlemleri dolayısıyla davacıların uğradığı maddi zararlar arasında, mahrum kaldıkları maaş ödemelerine bağlı olarak hak kazanacak oldukları banka promosyon ödemeleri de yer almakta olup, mahrum kalınan bu promosyon ödemelerinin yasal faiziyle birlikte, idare tarafından tazmin edilmesi gerekmektedir.”
Banka promosyonu mali ve özlük hakları dışında talep edilebilen ve maddi tazminat kapsamında olan bir alacak kalemi olduğundan ve başvurucu bu alacağını idarenin hukuka aykırı ihraç işlemi nedeniyle elde edemediğinden banka promosyonunun ihraç işleminden kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılmadan hatalı ve keyfi bir gerekçe ile talebin reddine karar verilmesi; Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde öngörülen hakların ihlali niteliğinde olduğundan banka promosyonu hakkında uzun vadede haklılığın ortaya çıkması muhtemeldir. Ancak Anayasa Mahkemesine yapılacak bireysel başvuruda Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırılıkların hukuka ve usulüne uygun olarak formüle edilmesi gerektiğinden konunun uzman avukat tarafından takibi önem arz etmektedir.
