Kasten yaralama suçlarında en çok tartışılan hukuki savunmalardan biri meşru müdafaa (meşru savunma) kurumudur. Günlük hayatta bir kişinin kendisine, ailesine veya başka bir kişiye yönelen saldırıyı engellemek amacıyla güç kullanması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Ancak her savunma hareketi hukuken meşru müdafaa sayılmaz. Savunmanın kanunun öngördüğü şartları taşıması gerekir. Aksi halde kişi, kendisini koruduğunu düşünse bile kasten yaralama suçundan cezalandırılabilir.
Uygulamada özellikle kavga, aile içi şiddet, komşu anlaşmazlıkları, iş yeri tartışmaları ve trafikte yaşanan olaylarda sanıklar, eylemlerinin meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Buna rağmen Yargıtay kararları incelendiğinde, meşru müdafaa şartlarının somut olay bakımından oldukça titizlikle değerlendirildiği görülmektedir. Saldırının devam edip etmediği, savunmanın zorunlu olup olmadığı ve kullanılan gücün saldırıyla orantılı bulunup bulunmadığı çoğu zaman davanın sonucunu belirleyen temel kriterlerdir.
Bu nedenle kasten yaralamada meşru müdafaa, yalnızca kanuni tanımın bilinmesiyle değil, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarının da doğru değerlendirilmesiyle anlaşılabilecek bir hukuki kurumdur.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa Nedir?
Meşru müdafaa, kişinin kendisine veya bir başkasına yönelmiş haksız bir saldırıyı bertaraf etmek amacıyla zorunlu ve ölçülü şekilde karşı koymasıdır. Hukuk düzeni, bireylerden saldırıya pasif kalmalarını beklemez. Tam aksine, belirli şartların varlığı halinde kişinin kendisini veya başkasını korumasına izin verir.
Bu nedenle meşru müdafaa, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen hukuka uygunluk nedenlerinden biridir. Hukuka uygunluk nedeninin bulunduğu durumlarda işlenen fiil suç oluşturmaz ve fail hakkında ceza verilmez.
Başka bir ifadeyle, normal şartlarda kasten yaralama suçunu oluşturacak bir davranış, meşru müdafaa şartlarının gerçekleşmesi halinde hukuka uygun kabul edilir.
Örneğin;
- Bıçakla saldırıya uğrayan kişinin saldırganı etkisiz hale getirmek amacıyla onu yaralaması,
- Eve zorla girmeye çalışan saldırganı engellemek için güç kullanılması,
- Bir kadına yönelik devam eden saldırının üçüncü kişi tarafından durdurulması sırasında saldırganın yaralanması,
gibi olaylarda meşru müdafaa hükümleri gündeme gelebilir. Ancak bu örneklerin her birinde olayın tüm şartları ayrı ayrı değerlendirilir. Sadece saldırıya uğramış olmak tek başına cezasızlık sonucunu doğurmaz.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaanın Kanuni Dayanağı (TCK madde 25)
Meşru müdafaa, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir.
Kanuna göre;
“Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.”
Bu düzenleme birlikte değerlendirildiğinde meşru müdafaanın dört temel amaca hizmet ettiği görülmektedir:
- Kişinin yaşam hakkını korumak,
- Vücut bütünlüğünü ve diğer temel haklarını güvence altına almak,
- Başkalarına yönelen haksız saldırıların önlenmesini sağlamak,
- Hukuk düzeninin saldırganı değil, hakkını koruyan kişiyi korumasını temin etmek.
Dolayısıyla meşru müdafaa yalnızca kişinin kendisini savunmasıyla sınırlı değildir. Bir başkasına yönelen haksız saldırıyı önlemek amacıyla yapılan zorunlu müdahaleler de aynı kapsamda değerlendirilmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa Şartları Nelerdir?
Her yaralama olayı meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmez. Ceza verilmemesi için hem saldırıya hem de savunmaya ilişkin bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.
1. Haksız Bir Saldırı Bulunmalıdır
Meşru müdafaanın ilk şartı, hukuka aykırı bir saldırının varlığıdır.
Bu saldırı;
- yaşam hakkına,
- vücut bütünlüğüne,
- cinsel dokunulmazlığa,
- konut dokunulmazlığına,
- malvarlığına
- veya kanunun koruduğu başka bir hakka yönelmiş olabilir.
Önemli olan saldırının hukuka uygun olmamasıdır. Hukuka uygun şekilde görev yapan kolluk görevlisine karşı direnilmesi veya yasal yetki kullanan kişiye karşı güç uygulanması meşru müdafaa olarak kabul edilmez.
2. Saldırı Devam Ediyor veya Gerçekleşmesi Muhakkak Olmalıdır
Meşru müdafaa, geçmişte gerçekleşmiş bir saldırının intikamını alma hakkı vermez.
Savunma;
- saldırı devam ederken,
- saldırının başlaması kesin olarak beklenirken,
- veya sona ermiş olsa bile hemen tekrar edeceği açıkça anlaşılırken yapılmalıdır.
Saldırı tamamen sona erdikten sonra gerçekleştirilen yaralama eylemleri çoğu zaman meşru müdafaa değil, kasten yaralama suçu veya bazı durumlarda haksız tahrik altında işlenen kasten yaralama olarak değerlendirilmektedir.
3. Savunma Zorunlu Olmalıdır
Savunma hareketi, saldırıyı başka şekilde önleme imkânı bulunmadığında yapılmalıdır.
Başka bir anlatımla, kişinin saldırıyı etkisiz hale getirmek için makul ölçüde zorunlu olan davranışı gerçekleştirmesi gerekir.
Örneğin yalnızca sözlü tartışma yaşanırken karşı tarafı ağır şekilde yaralamak zorunlu bir savunma olarak kabul edilmeyecektir.
4. Savunma Saldırıyı Gerçekleştirene Karşı Yapılmalıdır
Meşru müdafaa kapsamında gerçekleştirilen savunma, saldırıyı yapan kişiye yönelmelidir.
Saldırıyla ilgisi bulunmayan üçüncü kişilere zarar verilmesi halinde meşru müdafaa hükümlerinin uygulanması mümkün olmayacaktır. Bu nedenle savunmanın hedefi ile saldırıyı gerçekleştiren kişi arasında doğrudan bağlantı bulunmalıdır.
5. Savunma Saldırıyla Orantılı Olmalıdır
Uygulamada en fazla tartışılan konu orantılılık ilkesidir.
Savunma, saldırıyı durduracak ölçüde olmalıdır. Gereğinden fazla güç kullanılması halinde meşru müdafaa hükümleri uygulanmayabilir.
Örneğin yumruk atan bir kişiye saldırı sona erdikten sonra ölümcül nitelikte bıçakla karşılık verilmesi çoğu olayda orantılı savunma olarak kabul edilmez.
Ancak orantılılık değerlendirilirken olayın gerçekleştiği anın psikolojisi, saldırının şiddeti, tarafların fiziksel özellikleri, kullanılan araçlar ve saldırının oluşturduğu tehlike birlikte dikkate alınır. Bu nedenle her olay kendi özel koşulları içinde incelenmektedir.
Yargıtay Kasten Yaralamada Meşru Müdafaayı Nasıl Değerlendiriyor?
Yargıtay’ın yerleşik kararlarına göre meşru müdafaa hükümlerinin uygulanabilmesi için saldırının gerçek, haksız, devam eden veya gerçekleşmesi kesin olan bir saldırı niteliğinde bulunması; savunmanın ise zorunlu ve saldırıyla orantılı olması gerekir.
Yüksek Mahkeme, özellikle tarafların karşılıklı kavga ettiği olaylarda veya saldırının sona ermesinden sonra gerçekleştirilen yaralama eylemlerinde meşru müdafaa hükümlerinin uygulanmasına temkinli yaklaşmaktadır. Buna karşılık, kişinin kendisini ya da bir başkasını korumak amacıyla kaçınılmaz olarak güç kullandığı durumlarda beraat kararlarının verilmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa ile Haksız Tahrik Arasındaki Fark ve Yargıtay Uygulaması
Uygulamada kasten yaralama davasında en fazla karıştırılan hukuki kavramların başında meşru müdafaa ile haksız tahrik gelmektedir. Pek çok kişi, kendisine haksız davranıldığında karşı tarafı yaralaması halinde otomatik olarak meşru müdafaa hükümlerinin uygulanacağını düşünmektedir. Oysa ceza hukuku bakımından bu iki kurumun amacı, şartları ve hukuki sonuçları tamamen farklıdır.
Yargıtay kararları incelendiğinde de bozma kararlarının önemli bir kısmının, ilk derece mahkemelerinin meşru müdafaa ile haksız tahrik hükümlerini yanlış değerlendirmesinden kaynaklandığı görülmektedir.
Bu nedenle, kasten yaralamada meşru müdafaa iddiasının başarılı olabilmesi için öncelikle hangi durumlarda meşru müdafaanın, hangi durumlarda ise yalnızca haksız tahrikin söz konusu olduğunun doğru tespit edilmesi gerekir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa ile Haksız Tahrik Arasındaki Fark
Her iki kurum da saldırıya maruz kalan kişinin davranışını dikkate alsa da hukuki nitelikleri birbirinden farklıdır.
Meşru müdafaa, hukuka uygunluk nedenidir. Şartları gerçekleştiğinde işlenen fiil suç sayılmaz ve fail hakkında ceza verilmez.
Buna karşılık haksız tahrik, kusurluluğu azaltan bir nedendir. Suç oluşmaya devam eder; ancak fail, maruz kaldığı haksız davranış nedeniyle daha az ceza alır.
Başka bir ifadeyle;
- Meşru müdafaada ceza verilmez.
- Haksız tahrikte ise cezada indirim uygulanır.
Bu ayrım uygulamada oldukça önemlidir. Çünkü sanığın beraat edip etmeyeceği çoğu zaman bu değerlendirmeye bağlıdır.
Hangi Durumlarda Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa Değil, Haksız Tahrik Uygulanır?
Birçok olayda saldırı sona ermesine rağmen taraflardan biri öfkesine hâkim olamayarak karşı tarafa saldırmaktadır.
Örneğin;
- Hakaret eden kişiyi dakikalar sonra darp etmek,
- Kavga bittikten sonra eve gidip bıçak alarak geri dönmek,
- Tartışma sona ermesine rağmen karşı tarafı takip ederek yaralamak,
- İlk saldırıyı püskürttükten sonra saldırgana yeniden saldırmak,
gibi durumlarda artık saldırıyı bertaraf etmeye yönelik zorunlu bir savunmadan söz edilemez.
Bu tür olaylarda mahkemeler çoğunlukla meşru müdafaa hükümlerini değil, haksız tahrik hükümlerini uygulamaktadır.
Yargıtay da istikrarlı kararlarında, saldırının sona ermesinden sonra gerçekleştirilen eylemlerin meşru savunma kapsamında değerlendirilemeyeceğini kabul etmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaada Orantılılık İlkesi
Meşru müdafaanın en önemli şartlarından biri orantılılık ilkesidir.
Kanun, saldırıyı durdurmaya yetecek ölçüde güç kullanılmasına izin vermektedir. Ancak savunma amacı aşılır ve gereğinden fazla güç kullanılırsa meşru müdafaa hükümleri uygulanmayabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, orantılılığın matematiksel bir eşitlik anlamına gelmemesidir.
Örneğin;
- Yumruk atan saldırgana karşı saldırıyı durdurmak amacıyla itmek,
- Sopayla saldıran kişiye karşı elindeki cisimle karşılık vermek,
- Bıçaklı saldırıyı engellemek amacıyla saldırganı yaralamak,
bazı olaylarda orantılı kabul edilebilir.
Ancak;
- Etkisiz hale gelen saldırgana saldırmaya devam edilmesi,
- Kaçmakta olan kişiye saldırılması,
- Saldırı sona erdikten sonra intikam amacıyla yaralama gerçekleştirilmesi,
çoğu durumda orantılı savunma olarak değerlendirilemez.
Yargıtay, orantılılık değerlendirmesinde olayın gerçekleştiği andaki şartları esas almaktadır. Tarafların fiziksel özellikleri, kullanılan araçlar, saldırının yoğunluğu, olayın meydana geldiği yer ve sanığın içinde bulunduğu psikolojik durum birlikte değerlendirilmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaada Sınırın Aşılması
Bazı olaylarda kişi gerçekten kendisini savunmaktadır. Ancak saldırının oluşturduğu korku, panik veya heyecan nedeniyle savunmada gerekli ölçüyü aşabilmektedir.
Bu durum meşru müdafaada sınırın aşılması olarak adlandırılmaktadır.
Türk Ceza Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca, sınırın heyecan, korku veya telaştan kaynaklanması halinde fail hakkında ceza verilmemesi mümkün olabilir.
Ancak her orantısız savunma sınırın aşılması kapsamında değerlendirilmez.
Örneğin;
- Öfke,
- İntikam alma isteği,
- Karşı tarafa ders verme düşüncesi,
ile gerçekleştirilen aşırı güç kullanımı, TCK’nın 27. maddesinden yararlanılmasını sağlamaz.
Bu nedenle mahkemeler, sınırın hangi nedenle aşıldığını da ayrıntılı şekilde incelemektedir.
Yargıtay Kararlarına Göre Kasten Yaralamada Meşru Müdafaanın Kabul Edildiği Durumlar
Yargıtay’ın yerleşik içtihatları incelendiğinde, aşağıdaki olaylarda meşru müdafaa hükümlerinin uygulanabildiği görülmektedir.
Demir Çubukla Saldıran Kişiye Karşı Çakı Kullanılması
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, sanığın elindeki demir çubukla saldırıya uğraması üzerine çakı kullanarak saldırıyı bertaraf ettiği olayda, saldırının devam ediyor olması ve savunmanın zorunlu nitelik taşıması nedeniyle meşru müdafaa şartlarının oluştuğunu kabul etmiştir.
Kararda özellikle sanığın saldırıyı başlatan taraf olmadığı ve yalnızca kendisini korumaya çalıştığı vurgulanmıştır.
Başkasına Yönelen Saldırının Önlenmesi
Meşru müdafaa yalnızca kişinin kendi hakkını koruması amacıyla uygulanmaz.
Yargıtay, kardeşine yönelik devam eden haksız saldırıyı engellemek amacıyla saldırganları yaralayan sanık hakkında da meşru müdafaa hükümlerinin uygulanması gerektiğine karar vermiştir.
Bu karar, üçüncü kişilerin korunmasının da TCK’nın 25. maddesi kapsamında bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir.
Evine Sığınan Kişinin Kendisini Koruması
Bir başka kararında Yargıtay, saldırıya uğrayan sanığın kaçarak evine girdiği sırada peşinden gelen saldırganın kapıya sıkışan elinin yaralanması olayında da meşru müdafaanın şartlarının gerçekleştiğini kabul etmiştir.
Mahkeme, sanığın amacının saldırıyı sürdürmek değil, saldırıdan kurtulmak olduğuna dikkat çekmiştir.
Yargıtay’ın Kasten Yaralamada Meşru Müdafaayı Kabul Etmediği Durumlar
Her saldırı iddiası meşru müdafaa olarak değerlendirilmemektedir.
Yargıtay’ın reddettiği olaylardan bazıları şunlardır:
Kavga Sona Erdikten Sonra Bıçakla Saldırılması
Saldırı sona ermesine rağmen sanığın mutfağa giderek bıçak alıp mağdura saldırmaya çalışması halinde meşru müdafaa şartlarının bulunmadığı kabul edilmiştir.
Çünkü artık devam eden bir saldırı bulunmamaktadır.
Karşılıklı Kavgalar
Tarafların birbirlerine karşılıklı saldırdığı ve ilk saldırıyı kimin başlattığının belirlenemediği olaylarda Yargıtay çoğunlukla haksız tahrik hükümlerinin uygulanması gerektiğine karar vermektedir.
Hakaret Sonrası Yaralama
Yalnızca hakaret edilmesi nedeniyle gerçekleştirilen yaralama eylemleri de meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmemektedir.
Hakaret, haksız tahrik oluşturabilirse de fiziksel saldırı bulunmadığı sürece meşru savunma şartları oluşmaz.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa Nasıl İspat Edilir?
Meşru müdafaa iddiasında bulunan kişinin, bu savunmasını destekleyen delilleri dosyaya sunması büyük önem taşır. Her ne kadar ceza muhakemesinde ispat yükü teknik anlamda sanığa ait olmasa da, olayın meşru savunma kapsamında gerçekleştiğini gösteren deliller mahkemenin kanaatini doğrudan etkiler.
Bu kapsamda özellikle;
- olay yeri kamera kayıtları,
- tanık beyanları,
- adli muayene raporları,
- kriminal incelemeler,
- mesajlaşmalar ve telefon kayıtları,
- olayın hemen ardından düzenlenen kolluk tutanakları
meşru müdafaa değerlendirmesinde belirleyici rol oynayabilir.
Nitekim Yargıtay kararlarında da yalnızca sanık beyanıyla yetinilmediği, olayın tüm deliller birlikte değerlendirilerek saldırının gerçekten mevcut olup olmadığının, savunmanın zorunlu ve orantılı şekilde yapılıp yapılmadığının ayrıntılı biçimde incelendiği görülmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Kasten yaralama suçlarında meşru müdafaa hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı, çoğu zaman olayın oluş şekline ve dosyadaki delillere göre belirlenmektedir. Aynı nitelikte görünen iki olaydan birinde sanık hakkında beraat kararı verilirken, diğerinde hapis cezasına hükmedilebilmektedir. Bunun temel nedeni, meşru müdafaanın her somut olay bakımından ayrı değerlendirilen istisnai bir hukuka uygunluk nedeni olmasıdır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatları incelendiğinde, mahkemelerin özellikle şu sorulara cevap aradığı görülmektedir:
- Haksız saldırıyı ilk kim başlattı?
- Saldırı gerçekten devam ediyor muydu?
- Sanığın başka türlü korunma imkânı var mıydı?
- Kullanılan güç saldırıyı durdurmak için gerekli miydi?
- Savunma hareketi saldırıyı etkisiz hale getirmek amacıyla mı, yoksa öfke ve intikam duygusuyla mı gerçekleştirildi?
Aşağıda yer verilen emsal kararlar, meşru müdafaa hükümlerinin hangi durumlarda uygulanacağı konusunda yol gösterici niteliktedir.
1. Demir Çubukla Saldıran Kişiye Karşı Çakı Kullanılması Meşru Müdafaa Sayılmıştır
Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2016/13052 Esas sayılı kararına konu olayda, sanık çimento teslim ettiği inşaatta çıkan tartışmanın ardından elinde demir çubuk bulunan müştekinin saldırısına uğramıştır. Sanık ise yanında bulunan çakıyla saldırıyı engellemeye çalışırken müşteki yaralanmıştır.
Dosyada bulunan tanık anlatımları ve sanığın istikrarlı savunmaları birlikte değerlendirildiğinde, ilk saldırının müştekiden geldiği ve sanığın yalnızca kendisini koruma amacıyla hareket ettiği tespit edilmiştir.
Yargıtay, bu olayda TCK’nın 25. maddesindeki meşru müdafaa şartlarının oluştuğunu belirterek sanık hakkında beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Bu karar, özellikle silahlı veya tehlikeli araçlarla gerçekleştirilen devam eden saldırılarda savunma amacıyla yapılan yaralama eylemlerinin meşru müdafaa kapsamında değerlendirilebileceğini göstermektedir.
2. Kardeşini Korumak İçin Yaralama Eyleminde Bulunan Sanık Hakkında Meşru Müdafaa Uygulanmıştır
Meşru müdafaa yalnızca kişinin kendi hakkını koruması amacıyla uygulanmaz.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin 2014/24130 Esas sayılı kararında, sanığın kız kardeşinin zorla götürülmeye çalışılması üzerine mağdurları uzaklaştırmak amacıyla gerçekleştirdiği yaralama eylemi incelenmiştir.
Yargıtay, sanığın amacının saldırıyı sona erdirmek olduğunu, saldırının devam ettiğini ve kullanılan gücün saldırıyı engellemeye yönelik bulunduğunu belirterek meşru müdafaa hükümlerinin uygulanması gerektiğine karar vermiştir.
Bu karar, başkasına ait hakların korunması amacıyla yapılan savunmaların da TCK’nın 25. maddesi kapsamında değerlendirildiğini açıkça ortaya koymaktadır.
3. Evine Kaçarak Saldırıdan Kurtulmaya Çalışan Kişinin Eylemi Meşru Müdafaa Kabul Edilmiştir
Yargıtay’ın dikkat çeken kararlarından biri de saldırıya uğrayan kişinin kaçmaya çalışırken gerçekleştirdiği eyleme ilişkindir.
Somut olayda sanık, müştekinin fiziksel saldırısından kurtulmak amacıyla evine doğru kaçmış ve kapıyı hızla kapatmıştır. Kapının kapanması sırasında saldırganın eli kapı arasında sıkışarak yaralanmıştır.
Yargıtay, sanığın saldırıyı sürdürmek istemediğini, aksine saldırıdan kurtulmaya çalıştığını belirterek eylemin meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir.
Bu karar göstermektedir ki meşru müdafaa yalnızca saldırıya karşı aktif karşılık verilmesini değil, saldırıyı bertaraf etmeye yönelik zorunlu savunma hareketlerini de kapsamaktadır.
4. Karşılıklı Kavgalarda Her Zaman Meşru Müdafaa Uygulanmaz
Uygulamada en fazla hata yapılan konulardan biri, karşılıklı kavga edilen her olayda meşru müdafaa hükümlerinin uygulanacağının düşünülmesidir.
Oysa Yargıtay’a göre iki tarafın da aktif şekilde birbirine saldırdığı olaylarda çoğu zaman meşru müdafaa değil, haksız tahrik hükümleri gündeme gelir.
Örneğin kardeş olan iki kişinin birbirlerini yaraladıkları olayda, ilk saldırıyı kimin başlattığı kesin olarak belirlenememiştir. Taraflar birbirlerini farklı aletlerle yaraladıklarını ileri sürmüş, tanık ise karşılıklı kavga yaşandığını ifade etmiştir.
Yargıtay, bu durumda meşru müdafaa şartlarının oluşmadığını, sanıkların haksız tahrik altında hareket ettiklerinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Bu yaklaşım, karşılıklı kavga ile tek taraflı saldırının birbirinden ayrılması gerektiğini göstermektedir.
5. Saldırı Sona Erdikten Sonra Yapılan Yaralama Meşru Müdafaa Sayılmaz
Meşru müdafaanın en önemli şartlarından biri saldırının devam ediyor olmasıdır.
Yargıtay’ın birçok kararında vurgulandığı üzere, saldırı sona erdikten sonra gerçekleştirilen eylemler artık savunma amacı taşımaz.
Nitekim bir olayda sanık, kendisine yönelik darp eylemi sona erdikten sonra mutfağa giderek bıçak almış ve mağdura saldırmaya çalışmıştır.
Yargıtay, saldırının artık sona erdiğini, sanığın gerçekleştirdiği eylemin savunma değil misilleme niteliğinde olduğunu belirterek meşru müdafaa hükümlerinin uygulanamayacağına karar vermiştir.
Bu karar, uygulamada sıkça karşılaşılan “beni önce o dövdü” savunmasının tek başına yeterli olmadığını göstermektedir.
6. Hakaret Edilmesi Tek Başına Meşru Müdafaa Oluşturmaz
Hakaret, kişiyi öfkelendiren ve haksız tahrik oluşturabilecek bir davranıştır. Ancak fiziksel saldırı niteliği taşımadığı sürece meşru müdafaa hükümlerinin uygulanmasına imkân vermez.
Yargıtay’ın önüne gelen bir olayda, düğünde yapılan küçük düşürücü anons nedeniyle sinirlenen sanık, müştekiyi darp etmiştir.
Yüksek Mahkeme, burada devam eden bir saldırı bulunmadığını, sanığın öfke ile hareket ettiğini belirterek meşru müdafaa uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur.
Bu karar, hakaret ile fiziksel saldırının hukuki sonuçlarının farklı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaada Sanıkların En Sık Yaptığı Hatalar
Ceza yargılamalarında meşru müdafaa iddiasının reddedilmesine neden olan bazı ortak hatalar bulunmaktadır.
Bunlardan en önemlileri şunlardır:
- Saldırı sona ermesine rağmen karşı tarafa saldırmaya devam edilmesi,
- Olay yerinden uzaklaşma imkânı varken yeniden kavga edilmesi,
- Delil niteliğindeki kamera kayıtlarının zamanında dosyaya sunulmaması,
- Tanıkların olaydan uzun süre sonra dinlenmesi nedeniyle beyanlarının çelişkili hâle gelmesi,
- İlk ifadede meşru müdafaa iddiasının açık şekilde ortaya konulmaması,
- Adli raporların ve olay yeri inceleme tutanaklarının yeterince değerlendirilmemesi.
Bu tür eksiklikler, gerçekten meşru müdafaa şartları oluşmuş olsa bile sanığın aleyhine sonuç doğurabilmektedir.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa İddiasında Delillerin Önemi
Ceza muhakemesinde hiçbir savunma yalnızca soyut iddialarla kabul edilmez. Meşru müdafaa iddiası da mutlaka dosyadaki delillerle desteklenmelidir.
Özellikle aşağıdaki deliller büyük önem taşımaktadır:
- Güvenlik kamerası görüntüleri,
- Olay yerinde bulunan tanıkların anlatımları,
- Tarafların adli muayene raporları,
- Olay yeri inceleme tutanakları,
- Telefon kayıtları ve mesajlaşmalar,
- Kriminal inceleme raporları,
- Kolluk görevlilerince düzenlenen ilk tespit tutanakları.
Bunun yanında, sanığın olaydan hemen sonra verdiği ilk ifade de çoğu zaman yargılamanın seyrini etkilemektedir. İlk savunma ile sonraki beyanlar arasında çelişki bulunması, mahkemenin sanığın meşru müdafaa iddiasına ihtiyatla yaklaşmasına neden olabilir. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren deneyimli bir ceza avukatı tarafından hukuki destek alınması, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Kasten Yaralamada Meşru Müdafaa Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)
Kasten yaralamada meşru müdafaa nedir?
Kasten yaralamada meşru müdafaa; kişinin kendisine veya bir başkasına yönelen haksız ve devam eden bir saldırıyı durdurmak amacıyla zorunlu ve orantılı şekilde güç kullanmasıdır. Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenen bu hukuka uygunluk nedeni gerçekleştiğinde, kişi hakkında ceza verilmez.
Kendimi savunurken karşı tarafı yaralarsam ceza alır mıyım?
Her zaman ceza alınacağı söylenemez.
Eğer;
- haksız saldırı mevcutsa,
- saldırı devam ediyorsa,
- savunma zorunluysa,
- kullanılan güç saldırıyla orantılıysa,
yaralama eylemi meşru müdafaa kapsamında değerlendirilebilir ve ceza verilmez.
Ancak bu şartlardan birinin bulunmaması halinde kasten yaralama suçundan mahkûmiyet kararı verilebilir.
Bana yumruk atan kişiyi bıçakla yaralarsam meşru müdafaa olur mu?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Mahkeme olayın tüm özelliklerini değerlendirir. Yumruk atan kişinin saldırısı sona ermişse veya bıçak kullanılması açıkça gereksiz ve aşırı bir güç oluşturuyorsa meşru müdafaa hükümleri uygulanmayabilir.
Buna karşılık saldırının hayati tehlike oluşturduğu, birden fazla kişinin saldırdığı veya sanığın kendisini başka şekilde koruma imkânının bulunmadığı durumlarda farklı bir değerlendirme yapılması mümkündür.
Hakaret edilmesi meşru müdafaa hakkı verir mi?
Hayır.
Hakaret, tek başına meşru müdafaa sebebi değildir. Çünkü meşru müdafaa için kişinin hukuken korunan hakkına yönelmiş devam eden bir saldırının bulunması gerekir.
Hakaret bazı durumlarda haksız tahrik indirimi uygulanmasına neden olabilir; ancak tek başına meşru savunma oluşturmaz.
Karşılıklı kavgada meşru müdafaa uygulanabilir mi?
Karşılıklı kavgalarda meşru müdafaa hükümlerinin uygulanması oldukça istisnaidir.
Tarafların birbirlerine eş zamanlı saldırdığı olaylarda mahkemeler çoğu zaman haksız tahrik hükümlerini değerlendirmektedir. Ancak taraflardan birinin yalnızca devam eden saldırıyı engellemek amacıyla hareket ettiği somut olarak ispatlanabilirse meşru müdafaa hükümleri uygulanabilir.
Başkasını korurken karşı tarafı yaralamak suç mudur?
Hayır.
Türk Ceza Kanunu yalnızca kişinin kendi hakkını değil, başkasına ait hakları da koruma altına almaktadır.
Bir yakınına veya üçüncü kişiye yönelmiş devam eden haksız saldırıyı önlemek amacıyla gerçekleştirilen zorunlu ve orantılı müdahaleler de meşru müdafaa kapsamında değerlendirilebilir.
Meşru müdafaada sınır aşılırsa ne olur?
Savunmanın korku, panik veya telaş nedeniyle gerekli ölçüyü aşması halinde Türk Ceza Kanunu’nun 27. maddesi uygulanabilir.
Ancak sınırın öfke, intikam veya cezalandırma amacıyla aşılması halinde bu hükümden yararlanılması mümkün değildir.
Meşru müdafaa nasıl ispat edilir?
Meşru müdafaa iddiası;
- güvenlik kamerası kayıtları,
- tanık beyanları,
- adli raporlar,
- olay yeri inceleme tutanakları,
- kriminal incelemeler,
- telefon kayıtları ve diğer deliller
ile desteklenebilir.
Yargıtay uygulamasında özellikle olayın ilk anına ilişkin deliller büyük önem taşımaktadır.
Kasten Yaralama Suçunda Meşru Müdafaa İddiasında Ceza Avukatının Önemi
Meşru müdafaa değerlendirmesi, ceza hukukunun en teknik konularından biridir. Aynı olay, farklı hukuki değerlendirmeler sonucunda beraat kararıyla da mahkûmiyet kararıyla da sonuçlanabilir.
Bu nedenle soruşturmanın en başından itibaren;
- olay yerindeki delillerin eksiksiz toplanması,
- kamera kayıtlarının muhafaza edilmesi,
- tanıkların zamanında dinlenmesi,
- adli raporların doğru yorumlanması,
- savunmanın TCK ve Yargıtay içtihatlarına uygun şekilde hazırlanması büyük önem taşımaktadır.
Özellikle meşru müdafaa ile haksız tahrik arasındaki ayrımın doğru yapılması, ceza yargılamasının sonucunu doğrudan etkileyebilmektedir.
Sonuç
Kasten yaralamada meşru müdafaa, kişinin kendisine veya başkasına yönelen haksız bir saldırıyı zorunlu ve orantılı şekilde bertaraf etmesine imkân tanıyan önemli bir hukuka uygunluk nedenidir. Ancak uygulamada her savunma hareketi meşru müdafaa olarak kabul edilmemektedir. Saldırının devam ediyor olması, savunmanın zorunlu nitelik taşıması ve kullanılan gücün saldırıyla ölçülü olması temel şartlar arasında yer almaktadır.
Yargıtay kararları incelendiğinde; saldırının sona ermesinden sonra gerçekleştirilen yaralama eylemlerinin, öfke veya intikam duygusuyla yapılan müdahalelerin ve saldırıyla açıkça orantısız güç kullanımının meşru müdafaa kapsamında değerlendirilmediği görülmektedir. Buna karşılık, devam eden haksız saldırıyı önlemek amacıyla gerçekleştirilen zorunlu müdahalelerde sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığına veya beraat kararına hükmedilebilmektedir.
Bu nedenle kasten yaralama suçuna ilişkin bir soruşturma veya ceza davasında, olayın yalnızca görünen yönüyle değil; tüm deliller, tanık anlatımları, adli raporlar ve Yargıtay içtihatları birlikte değerlendirilmelidir. Yapılacak hukuki değerlendirmenin doğru olması, kişinin özgürlüğünü doğrudan etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir.
Eğer kasten yaralama suçunda meşru müdafaa, haksız tahrik, meşru müdafaada sınırın aşılması veya diğer ceza hukuku konularında hukuki destek almak istiyorsanız, somut olayın özelliklerine göre profesyonel değerlendirme yapılması hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.
Kasten Yaralama suçları ile ilgili olarak Ağır Ceza Avukatı Harun Karadağ ile iletişime geçebilirsiniz.
