Sahte fatura kullanma suçunda beraat yargılanan kişilerin en çok merak ettiği sorulardan biridir. Özellikle vergi incelemesinde sahte fatura kullandığı iddia edilen şirket yetkililerinin, yalnızca vergi tekniği raporuna dayanılarak cezalandırılıp cezalandırılamayacağı önemli bir hukuki tartışmadır.
Sahte fatura kullanma suçunda beraat kararı verilebilmesi için, sanığın suç işlediğinin hukuka uygun, kesin ve yeterli delillerle ispatlanamamış olması veya suçun yasal unsurlarının oluşmaması gerekir. Faturayı düzenleyen şirket hakkında olumsuz vergi tespitleri bulunması, faturayı kullanan kişinin mutlaka suç işlediği anlamına gelmez.
Yargıtay kararları incelendiğinde, sahte fatura kullanma suçunun ispatında faturanın gerçek bir ticari ilişkiye dayanıp dayanmadığının ve sanığın faturanın sahte olduğunu bilip bilmediğinin belirlenmesinin özellikle önem taşıdığı görülmektedir.
Sahte fatura kullanma suçu da dâhil olmak üzere vergi suçlarının soruşturma, kovuşturma ve savunma süreçleri hakkında daha ayrıntılı bilgi edinmek için Vergi Suçları ve Ceza Davaları – İstanbul başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sahte Fatura Kullanma Suçunun Oluşması İçin Hangi Şartlar Gereklidir?
Sahte fatura kullanma suçu, Vergi Usul Kanunu’nun 359/b maddesinde düzenlenmektedir.
Kanuna göre gerçek bir ticari işlem veya durum bulunmadığı hâlde, böyle bir işlem gerçekleşmiş gibi düzenlenen belge sahte belgedir.
Ancak ceza yargılamasında yalnızca faturanın sahteliğine ilişkin bir iddianın bulunması yeterli değildir. Ayrıca;
- Suça konu belgenin ve kullanma işleminin belirlenmesi,
- Belgenin gerçek bir işleme dayanıp dayanmadığının araştırılması,
- Sanığın faturanın sahte olduğunu bilerek hareket ettiğinin değerlendirilmesi,
- Kullanma eyleminin sanığa isnat edilebilir olması,
- Suçun diğer maddi ve manevi unsurlarının gerçekleşmesi gerekir.
Bu unsurlardan birinin kanıtlanamaması, somut olayın özelliklerine göre beraat sonucunu doğurabilir.
Sahte Fatura Davalarında Vergi Tekniği Raporu Tek Başına Mahkûmiyet İçin Yeterli midir?
Sahte fatura kullanma davalarında suçlamanın temelini çoğu zaman vergi tekniği raporları oluşturmaktadır.
Ancak bu raporların ceza mahkemesi tarafından diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Örneğin faturayı düzenleyen şirketin vergi incelemesinde faal olmadığı, yeterli personel çalıştırmadığı veya işyerinde bulunamadığı belirlenmiş olabilir.
Bu tespitler faturaların gerçekliğinin araştırılmasını gerektirir. Bununla birlikte sanığın söz konusu faturaları hangi şartlarda aldığı, ticari işlemin gerçekleşip gerçekleşmediği ve faturaların bilerek kullanılıp kullanılmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2020/5799 Sayılı Kararı
Yargıtay, sahte fatura kullanma suçuna ilişkin bu kararında, sanıkların suçlamaları kabul etmemesi karşısında faturaları düzenleyen mükellefler hakkındaki vergi inceleme raporlarının getirtilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Ayrıca fatura düzenleyen kişiler hakkında açılmış ceza davalarının araştırılması, mal ve para hareketlerini gösteren belgelerin toplanması ve ticari kayıtların karşılaştırmalı şekilde incelenmesi gerektiğine dikkat çekmiştir.
Bu araştırmalar yapılmadan verilen mahkûmiyet hükümleri eksik inceleme nedeniyle bozulmuştur.
Kararın önemi: Vergi inceleme raporundaki değerlendirmelerin, somut olayda araştırılması gereken delillerin yerine geçemeyeceğini göstermesidir.
Sahte Fatura Kullanma Davalarında Gerçek Ticari İlişkinin Bulunması Beraat Nedeni Olabilir mi?
Sahte fatura kullanma suçuna ilişkin savunmalarda en önemli konulardan biri, faturaya konu malın gerçekten alınıp alınmadığı veya hizmetin fiilen sunulup sunulmadığıdır.
Bir şirketin başka bir şirketten mal satın aldığı iddia ediliyorsa yalnızca faturanın varlığına bakılması yeterli değildir.
Malların nereden temin edildiği, nasıl taşındığı, kime teslim edildiği ve fatura bedelinin ne şekilde ödendiği araştırılmalıdır.
Bu kapsamda aşağıdaki deliller önem taşıyabilir:
- Sevk ve taşıma irsaliyeleri,
- Mal teslim tutanakları ve stok kayıtları,
- Banka havaleleri, çekler ve diğer ödeme belgeleri,
- Satıcı ve alıcının ticari defterleri,
- Depo kayıtları ve üretim belgeleri,
- Ticari ilişkiyi doğrulayabilecek tanık anlatımları.
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2010/12244 Sayılı Kararı
Kararda, sahte olduğu iddia edilen faturaları düzenleyen şirketlere ait vergi tekniği raporlarının getirtilmesi ve şirket yetkilileri hakkında dava bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay ayrıca faturaların gerçek alım satıma dayanıp dayanmadığının anlaşılması için mal ve para akışının incelenmesini, iki tarafın ticari defterleri üzerinde karşılaştırmalı bilirkişi değerlendirmesi yapılmasını istemiştir.
Eksik araştırmayla verilen hüküm bozulmuştur.
Bu karar, gerçek ticari ilişki savunmasının yalnızca sanığın sözlü beyanından ibaret bırakılmaması, ulaşılabilir maddi delillerle araştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Gerçek bir ticari işlemin bulunup bulunmadığının araştırılması, POS cihazları üzerinden gerçekleştirilen işlemlere ilişkin ceza davalarında da önem taşımaktadır. Özellikle gerçekte mal veya hizmet satışı yapılmadığı hâlde satış yapılmış gibi fatura düzenlenmesi, bazı durumlarda sahte fatura suçlarının yanı sıra tefecilik suçu bakımından da hukuki değerlendirme yapılmasını gerektirebilir. Bu konudaki ayrıntılı açıklamalarımıza POS Tefeciliği Suçu Nedir? Cezası ve Yargıtay Kararları başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Faturanın Sahte Olduğunu Bilmemek Beraat Nedeni midir?
Sahte fatura kullanma suçunda kasıt önemli bir unsurdur.
Ticari faaliyeti kapsamında kendisine teslim edilen faturayı gerçek olduğunu düşünerek kullanan kişinin durumu ile faturanın gerçekte herhangi bir alışverişe dayanmadığını bilerek işlem yapan kişinin durumu aynı değildir.
Ancak sanığın yalnızca faturaların sahte olduğunu bilmediğini söylemesi de her olayda beraat için yeterli kabul edilemez.
Özellikle;
- Satıcı şirketin yetkililerinin tanınmaması,
- Yüksek tutarlı işlemlere rağmen ödeme belgesi bulunmaması,
- Alımların önemli bölümünün aynı nitelikteki şüpheli firmalardan yapılması,
- Mal teslimine veya hizmetin gerçekleştirilmesine ilişkin kayıtların bulunmaması gibi olgular kastın değerlendirilmesinde önem kazanabilir.
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2024/867 Sayılı Kararı
Yargıtay, bu kararında faturaları düzenleyen şirketler hakkında vergi tekniği raporları bulunduğunu, karşıt incelemelerin yapıldığını, ödeme belgelerinin ibraz edilmediğini ve yüksek tutarlı işlemlerde elden ödeme yapıldığının ileri sürüldüğünü dikkate almıştır.
Bu olgularla birlikte sanığın savunması değerlendirilerek kurulan mahkûmiyetin esasına ilişkin kabul hukuka uygun bulunmuştur.
Dolayısıyla sahte fatura kullanma suçunda beraat değerlendirmesi yapılırken yalnızca sanık lehindeki değil, suçlamayı destekleyen delillerin de tartışılması gerekir.
Faturayı Düzenleyen Şirket Hakkında Mahkûmiyet Bulunması Kullanıcıyı da Suçlu Yapar mı?
Faturayı düzenleyen kişinin sahte fatura düzenleme suçundan mahkûm olması, faturayı kullanan kişinin de kendiliğinden mahkûm olması sonucunu doğurmaz.
Kullanıcı yönünden ayrıca suçun maddi ve manevi unsurlarının araştırılması gerekir.
Bununla birlikte faturayı düzenleyen şirket hakkındaki kesinleşmiş kararlar, kullanıcıya ilişkin ceza dosyasında önemli bir delil olabilir.
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2020/7580 sayılı kararında, faturaları düzenleyen şirket hakkındaki tespitlerle sanığın ödeme belgelerini sunamaması birlikte değerlendirilerek mahkûmiyet hükmünün esasına ilişkin kabul uygun bulunmuştur.
Bu nedenle satıcı hakkında olumsuz bir kararın bulunması ne tek başına mahkûmiyet ne de kullanıcı açısından önemsiz bir durum olarak değerlendirilmelidir.
Sahte Fatura Kullanma Suçunda Delil Yetersizliği Nasıl Belirlenir?
Delil yetersizliğinden beraat için mahkemenin, toplanabilecek önemli delilleri değerlendirdikten sonra sanığın suçu işlediğine ilişkin mahkûmiyete yeterli kesinliğe ulaşamaması gerekir.
Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2019/2932 sayılı kararı bu yönden önemlidir.
Söz konusu davada beraat kararı verilmesine rağmen Yargıtay; karşıt incelemelerin, fatura düzenleyen kişiler hakkındaki davaların ve gerçek ticari ilişkiyi ortaya koyabilecek belgelerin yeterince araştırılmadığını belirterek beraat hükmünü bozmuştur.
Bu kararın gösterdiği üzere delil yetersizliği ile delillerin yeterince araştırılmamış olması farklı hukuki durumlardır.
Sahte Fatura Kullanma Suçunda Beraat İçin Savunma Nasıl Hazırlanmalıdır?
Savunmanın yalnızca vergi tekniği raporunun hatalı olduğu iddiasıyla sınırlandırılmaması gerekir.
Öncelikle faturaların hangi dönemde, hangi vergi beyannamesinde ve kimin işlemleri sonucunda kullanıldığı belirlenmelidir.
Ardından ticari ilişkiyi doğrulayabilecek kayıtlar incelenmeli, faturaları düzenleyen şirketler hakkındaki davalar araştırılmalı ve gerekirse karşılaştırmalı bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.
Sanığın şirketin yönetiminde fiilen görev almadığı veya işlemlerin başka kişiler tarafından gerçekleştirildiği iddia ediliyorsa bu savunma da somut delillerle desteklenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Sahte fatura kullanma suçunda beraat mümkün mü?
Evet. Suçun unsurlarının oluşmaması veya sanığın suçu işlediğinin kesin ve yeterli delillerle ispatlanamaması durumunda beraat kararı verilebilir.
Vergi tekniği raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. Rapordaki maddi tespitler, kullanılan yöntem ve varılan sonuçlar ceza yargılamasında tartışılabilir. Gerekirse ek inceleme veya bilirkişi değerlendirmesi istenebilir.
Sahte faturanın muhasebe kayıtlarında bulunması mahkûmiyet için yeterli mi?
Tek başına her durumda yeterli değildir. Faturanın vergisel işlemde kullanılması, gerçekliği, sanığın bu işlemdeki rolü ve kastı birlikte değerlendirilmelidir.
Satıcı firmanın sahte fatura düzenlemesi alıcıyı da sorumlu yapar mı?
Alıcının cezai sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. Satıcı hakkındaki tespitler önemli olmakla birlikte, alıcının bilerek sahte belge kullanıp kullanmadığı belirlenmelidir.
Sahte Fatura Kullanma Suçunda Ceza Avukatının Önemi
Sahte fatura kullanma suçunda beraat, yalnızca vergi tekniği raporuna karşı çıkılmasıyla değil, suçun unsurlarının ve somut delillerin doğru değerlendirilmesiyle mümkündür.
Yargıtay kararları özellikle gerçek ticari ilişkinin araştırılmasına, karşıt incelemelere, ödeme belgelerine ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılmasına önem vermektedir.
